Het verhaal
Laren was eeuwenlang een arm en geïsoleerd dorp. Nog in het eind van de 19de eeuw woonden de boeren in eeuwenoude boerderijen rond brinken. Op hun schrale akkertjes, eng genoemd, werd wat rogge en haver verbouwd. ‘s Zomers werden de schapen langs driften, zoals de zandpaden tussen de erven heetten, naar de meenten, de gemeenschappelijke weiden gedreven. Met spinnen en weven probeerde men wat geld bij te verdienen. Af en toe stopte een postkoets bij de herberg op de Brink. De passagiers rustten wat uit en vervolgden snel hun weg.

Op een dag omstreeks het jaar 1870 stapte de in zijn tijd al befaamde schilder Jozef Israëls uit de postkoets. Hij wandelde wat rond en werd onmiddellijk gecharmeerd door de boerenbevolking in hun traditionele klederdracht en bewonderde hun eenvoudige interieurs en de schilderachtige doorkijkjes tussen de boerderijen. Israëls die een romantische voorstelling had van het eenvoudige landleven en tegelijkertijd op zoek was naar op het doek vast te leggen indrukken, raakte op slag verliefd op Laren. Thuis gekomen vertelde hij collega’s als Neuhuys en Mauve van zijn ontdekking. Neuhuys was een van de eersten die naar Laren reisde om er "binnenhuisjes" te schilderen met blozende moeder en blije kindertjes, boeren op het land, spinners en wevers aan het werk. Het was niet de werkelijkheid van zwoegende en te nauwer nood rond komende boeren. Maar de romantische binnenhuisjes werden verkocht als broodjes, vooral aan Amerikanen die gek waren op nostalgische beelden van het oude Europa.

Toen in 1882 de Gooische Stoomtram Maatschappij een tramlijn aanlegde van Amsterdam via Bussum naar Laren, raakte het dorp uit zijn isolement. Tussen de oude boerderijen verrezen moderne villa’s voor stedelingen die de rust van het platteland zochten en kunstenaars die er hun onderwerpen vonden. Een van degenen die zich in Laren vestigde was Anton Mauve. Hij behoorde tot de schilders van de Haagse School, die zoals de Franse impressionisten de sfeer en het licht met hun palet probeerden te vangen. Mauve hield veel van de stille heidevelden met herders en schapen. Meesterlijk gaf hij het grijze Hollandse licht weer. Hij was een graag geziene gast in Hamdorff. Toen hij overleed schilderde een van zijn leerlingen ter nagedachtenis een perzikboompje. Die leerling was Vincent van Gogh.Een ander kunstenaar die zich in Laren vestigde was Ferdinand Hart Nibbrig. Ging het impressionisten zoals Mauve vooral om de indruk van het moment. Hart Nibbrig was gegrepen door het voortdurend veranderend licht. Bij een bezoek aan Parijs zag hij het werk van pointillisten zoals Signac, Seurat en Pisarro. Kunstenaars die zich baseerden op de wetenschappelijke theorie over de primaire en secundaire kleuren. Zij probeerden de wisselwerking tussen de kleuren op het doek te realiseren door niet met vlakken en vegen maar met stippen te werken. Hart Nibbrig was niet geïnteresseerd in de theorie maar wel in deze manier van werken. Hij maakte heldere landschappen in deze "stippentechniek". Zijn portretten waren vooral realistisch zonder romantiek of symboliek. Toen hij stierf, nog geen vijftig jaar oud, schreef een tijdgenoot: "Hij heeft geschilderd zoals een vogel zingt, zoals een jongen fluit op weg naar werk in den zomermorgen: omdat hij het niet laten kon".
Niet alleen Nederlandse schilders kwamen naar Laren, maar ook buitenlanders, veel Amerikanen bijvoorbeeld onder wie William Singer en zijn vrouw Anna. William was de zoon van een tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog schatrijk geworden staalgigant. Hij voelde weinig voor het familiebedrijf, maar wilde liever schilderen. Zijn vrouw die hij ontmoette toen zij vijftien was, steunde hem bij het kiezen van zijn eigen weg. William ging naar Parijs, maar daar vond hij het veel te druk. Hij belandde in Laren waar hij de natuur en de rust vond die hij zocht. Hij liet het huis De Wilde Zwanen bouwen, woonde afwisselend in Laren en Noorwegen, reisde veel en maakte tussendoor zijn impressionistische schilderijen van de woeste natuur. Na zijn dood breidde zijn vrouw het huis De Wilde Zwanen uit met een museumruimte en een concertzaal. De basis voor het prachtige Singermuseum.

Centrum van het Larense kunstleven was vele jaren Hotel Hamdorff. Herbergier Jan Hamdorff greep bij de komst van de eerste kunstenaars zijn kans. Hij zorgde voor modellen, verkocht schilderijtjes, verleende onderdak, regelde exposities, woonruimte en ateliers en zorgde ervoor dat Laren "schilderachtig" bleef. Helaas is het oude Hotel Hamdorff gesloopt en leeft alleen de naam nog voort in het huidige winkel- en appartementencomplex, een replica van het oude hotel. 

Laren is een van de wonderlijkste plaatsen in Nederland. Een geliefd woonoord met villa’s in allerlei stijlen tussen de oude Larense boerderijen en arbeidershuisjes. Het oude Laren zal blijven voortbestaan op over de hele wereld verspreidde schilderijen van de kunstenaars die hier werkten. Voor het huidige Laren gelden nog altijd de woorden van Mauve:" ‘t Is hier Heerlijk, ik jubel steeds".

Citaten
De bevolking leefde voor een groot deel van weven en spinnen, in fabrieken en thuis. Het ongezonde bedrijf dat zo mooi om te schilderen was, veroorzaakte veel tering en bijna in elke familie waanzin en idiotisme. De armoede was groot, de onwetendheid ongelooflijk kras, waarin de geestelijkheid geen verandering mocht te brengen. Vele kinderen gingen zelden of nooit naar school en vele volwassenen konden lezen noch schrijven. Zo leefden deze weerlozen voort, voornamelijk in afwachting van hel, hemel of vagevuur en zonder in het minst te beseffen dat een mensenlot anders kan zijn".
(Wally Moes)

"Zoo’n vrouwtje in een interieurtje met een bokje of een geitje, aardappelschillend of koffiemalend, met of zonder kind bij een schouwtje met tegels er in, een geijkt land-van-Mauve onderwerp, een gewild en verkoopbaar sujet, als het ware voorzien van het stempel Made in Laren".
(een criticus geciteerd door Lien Heiting in De Wererld in een dorp)

"Een mooi land, prachtige heide, schapen zijn er ook, magnifique rieten daken en zeer vriendelijke hoekjes".

"‘t Is aandoenlijk mooi hier, van een fijnheid van lijnen, een liefelijke poezij straalt uit alles, binnenhuizen, wegen, akkers, boschjes en de menschen is van ‘t liefste soort dat te bedenken is".
(Mauve in een brief aan zijn vrouw)

"Strevers en zoekers naar nieuwe schoonheden, nieuwe beloften en vergezichten zijn de Gooische schilders nooit geweest; zij werken naarstig verder in den trant hunner voorgangers, de een met sterker persoonlijk accent dan de ander, al naar gelang zijn aanleg en wezen, zoodat hun werk geen culturele, maar wel picturale waarde heeft".
(Kunstrecencent Henri van Calcar in de Gooi- en Eemlander van 26 juni 1918).

"In het logement aan de Brink ging het genoeglijk toe. Het werd gehouden door de oude weduwe Hamdorff, bijgestaan door haar dochtertje Leentje en een zoon, de later zo bekende Jan Hamdorff. Hou koud, ongerieflijk en primitief het logement ook was, wij vonden het allerpretigst. De familie Hamdorff had een bepaalde voorliefde voor schilders, die zij iets dichter als andere gasten bij zich voelden staan. Wij aten altijd aan een tafel apart, maar dat was meer omdat wij eigenlijk niet gerekend werden bij de dames en heren te horen". 
(Wally Moes).

"In den winter komen velen, tegen het donker worden, bij hem en scharen zich om de groote, ronde tafel in de gelagkamer. Hamdorff zit dan in het midden der schilders als een koning Arthur temidden zijner Graalridders. Daar weet hij deel te nemen aan scherts en jok en kan die zelf goed verdragen. Hij staat hen in alles bij, bouwt ateliers voor hen, geeft praktischen raad en vergeet nooit dat hij voor grafelijk rekenmeester in den wieg gelegd is".
(verslaggever in Weekblad De Amsterdammer, 1903)

En dan ajuus de ronde tafel,
Waar allen steeds zijn bij elkaar
D’een is nuchter, d’ander is gaar.
Niemand is daar ooit te raar.
Als een stukkie is verkocht,
Schenkt daar dan de meester ‘t edele vocht.
‘N Wijze stemming heerscht er aan de ronde tafel.
( Koor van de schilders uit de Jan Hamdorff Revue bij diens afscheid in 1930)